NRI Gift Tax Rules: परदेशात राहणारे भारतीय (NRI) जेव्हा आपल्या मायदेशी परततात, तेव्हा आपल्या जवळच्या लोकांसाठी अनेक सुंदर गोष्टी आणि भेटवस्तू घेऊन येतात. अनेकांना असे वाटते की भारतात गिफ्ट टॅक्स कायदा जवळजवळ 25 वर्षांपूर्वीच बंद झाला आहे, त्यामुळे काळजी करण्याचे कारण नाही. पण हा एक मोठा गैरसमज आहे. जुना कायदा बंद झाला असला तरी, भेटवस्तूंवर लागणारा टॅक्स आता थेट इन्कम टॅक्स कायद्याच्या पानांमध्ये लपलेला आहे.
जर तुम्ही योग्य नियमांचे पालन केले नाही, तर तुमच्या या प्रेमाच्या भेटीवर थेट टॅक्स विभागाची नजर पडू शकते. त्यामुळे भारतात वस्तू किंवा पैसे पाठवण्यापूर्वी त्याचे कायदेशीर नियम काय आहेत, हे समजून घेणे फायदेशीर ठरेल.
Table of contents [Show]
गिफ्ट देण्या-घेण्याचे 50,000 रुपयांचे मुख्य गणित
इन्कम टॅक्सच्या नियमांनुसार, भेटवस्तूंच्या किंमतीची एक ठराविक मर्यादा ठरवून देण्यात आली आहे. यातील महत्त्वाचे मुद्दे खालीलप्रमाणे आहेत:
50,000 रुपयांची मर्यादा: जर एका वर्षात मिळालेल्या सर्व भेटवस्तूंची एकूण किंमत 50,000 रुपयांपेक्षा जास्त झाली, तर त्या संपूर्ण रकमेवर टॅक्स आकारला जातो. हा कर पैसे मिळवणाऱ्या व्यक्तीला इतर मार्गांतून मिळालेले उत्पन्न समजून भरावा लागतो.
नातेवाईकांकडून मिळालेली सूट: जर भेटवस्तू जवळच्या नातेवाईकांकडून मिळाली असेल, तर त्यावर कोणताही टॅक्स लागत नाही. यामध्ये आई-वडील, भाऊ-बहीण, पती-पत्नी, मुले, आजी-आजोबा आणि नातवंडे यांचा समावेश होतो.
लग्न आणि वारसाहक्क: लग्नाच्या प्रसंगी मिळालेले गिफ्ट किंवा एखाद्याच्या मृत्यूपत्रानुसार (विल) मिळालेल्या संपत्तीवर नातेसंबंध काहीही असला तरी टॅक्स लागत नाही.
२ लाखांपेक्षा जास्त कॅशवर दंड: जर तुम्ही कोणाकडूनही 2 लाख रुपये पेक्षा जास्त रक्कम रोख (कॅश) स्वरूपात घेतली, तर त्यावर मोठा दंड बसू शकतो.
भारतातील रहिवाशांकडून एनआरआयला मिळणारे गिफ्ट
जर भारतातील एखादी व्यक्ती परदेशात राहणाऱ्या आपल्या एनआरआय मित्राला किंवा नातेवाईकाला काही भेटवस्तू किंवा पैसे पाठवत असेल, तर त्याचे नियम थोडे वेगळे आहेत:
मित्रांकडून मिळणारे गिफ्ट: एनआरआय व्यक्तीला भारतातील मित्रांकडून 50,000 रुपयांपेक्षा जास्त रकमेचे गिफ्ट मिळाले, तर ते त्याच्या टॅक्स स्लॅबनुसार करपात्र ठरते.
एनआरओ बँक खाते अनिवार्य: भारतातील व्यक्तीने एनआरआयला पैशांचे गिफ्ट देताना ते केवळ त्याच्या एनआरओ (NRO) बँक खात्यातच जमा करणे बंधनकारक आहे.
फेमा (FEMA) चे कडक नियम: परदेशी चलन व्यवस्थापन कायद्यानुसार, एनआरआय व्यक्ती भारतातील लोकांना पैसे पाठवू शकते, पण भारतातील कोणताही रहिवासी आपल्याकडे एका वेळी 2000 डॉलरपेक्षा जास्त परदेशी चलन रोख स्वरूपात बाळगू शकत नाही.
प्रॉपर्टी आणि गिफ्ट डीडचे नियम
पैशांशिवाय इतर महागड्या वस्तू जसे की दागिने, मौल्यवान घड्याळे, कलाकृती किंवा पुरातन वस्तू (अँटिक्स) यांचा समावेश देखील गिफ्टच्या व्याख्येत होतो. मात्र कार किंवा घरातील इतर इलेक्ट्रॉनिक वस्तू या नियमात येत नाहीत.
जेव्हा एखादी मोठी मालमत्ता किंवा जमीन गिफ्ट म्हणून दिली जाते, तेव्हा 'रजिस्ट्रेशन ॲक्ट'नुसार स्टॅम्प पेपरवर 'गिफ्ट डीड' बनवून त्यावर देणाऱ्याची आणि घेणाऱ्याची स्वाक्षरी असणे कायद्याने बंधनकारक आहे. तसेच एका आर्थिक वर्षात गिफ्ट म्हणून मिळालेली मालमत्ता विकून त्याचे पैसे परदेशात पाठवायचे असतील, तर त्याची मर्यादा 1 मिलियन डॉलरपर्यंत निश्चित करण्यात आली आहे.
बँकिंग सोपे करण्यासाठी उत्तम पर्याय
परदेशातून पैसे पाठवणे किंवा भारतात आल्यावर बँकिंग व्यवहार सुलभ करण्यासाठी योग्य बँक खाते असणे खूप मदतीचे ठरते. सध्या अनेक बँका एनआरआय लोकांसाठी डिजिटल सेवा देत आहेत. उदाहरणार्थ, बँकेच्या एनआरआय बँकिंग सेवांचा वापर करून ग्राहक घरबसल्या मोबाईल ॲपद्वारे व्यवहार करू शकतात. त्यांच्या एनआरआय सेव्हिंग अकाउंटवर वार्षिक 6.50% पर्यंत व्याज देखील मिळते. सोबतच आंतरराष्ट्रीय विमानतळांवर लाउंज ॲक्सेस आणि मोफत एटीएम वापरासारख्या सुविधा असणारे डेबिट कार्ड देखील दिले जाते.
एकंदरीत, योग्य माहिती घेऊन आणि पैशांचे व्यवस्थित नियोजन करून जर तुम्ही भेटवस्तू दिल्या, तर टॅक्सची कोणतीही अडचण न येता तुमच्या जवळच्या लोकांच्या चेहऱ्यावर नक्कीच हसू येईल.
