शेअर बाजारात कमाई करण्याचे अनेक मार्ग आहेत, पण सध्या नवीन गुंतवणूकदारांमध्ये आयपीओ म्हणजेच इनिशियल पब्लिक ऑफरिंगची क्रेझ सर्वात जास्त पाहायला मिळते. जेव्हा एखादी खाजगी कंपनी व्यवसाय वाढवण्यासाठी पहिल्यांदाच सर्वसामान्यांकडून पैसे गोळा करते आणि आपले शेअर्स बाजारात आणते, त्याला आयपीओ म्हणतात.
थोडक्यात सांगायचे तर, आयपीओच्या माध्यमातून कंपनी तुम्हाला तिच्या व्यवसायात भागीदार होण्याची संधी देत असते. अनेकदा नवीन गाड्या बाजारात आल्यावर त्यांच्या किमती पहिल्याच दिवशी वेगाने वाढतात, ज्यामुळे गुंतवणूकदारांना मोठा फायदा होतो. पण प्रत्येकच आयपीओ बंपर नफा देईल असे नाही. त्यामुळे पैसे गुंतवण्यापूर्वी काही महत्त्वाच्या गोष्टी समजून घेणे गरजेचे आहे.
कंपन्या आयपीओ का आणतात?
कोणतीही कंपनी शेअर बाजारात सूचीबद्ध होण्यामागे काही मोठी कारणे असतात:
व्यवसाय वाढवणे: नवीन प्लांट सुरू करणे, संशोधनावर खर्च करणे किंवा नवीन तंत्रज्ञान खरेदी करण्यासाठी कंपन्यांना मोठ्या भांडवलाची गरज असते.
जुने कर्ज फेडणे: अनेक कंपन्या बाजारातून गोळा केलेल्या पैशांचा वापर स्वतःवरील कर्ज कमी करण्यासाठी करतात.
ब्रँड व्हॅल्यू वाढवणे: शेअर बाजारात नाव आल्यामुळे कंपनीची बाजारातील पत आणि विश्वासार्हता कमालीची वाढते.
नवीन आयपीओ खरेदी करताना 'या' ८ गोष्टी नक्की तपासा
आयपीओच्या यशाच्या कथा ऐकून अनेक जण डोळे झाकून पैसे लावतात. पण मोठी कटकट टाळण्यासाठी अर्ज करण्यापूर्वी या गोष्टींची पडताळणी करा:
कंपनीची आर्थिक स्थिती: गेल्या काही वर्षांत कंपनीचा नफा आणि महसूल वाढतोय की नाही, हे आवर्जून पाहा. सतत तोट्यात चालणाऱ्या कंपन्यांपासून लांब राहा.
माहिती पत्रक (प्रॉस्पेक्टस) वाचा: कंपनीने सरकारच्या नियमांनुसार जाहीर केलेले अधिकृत माहिती पत्रक नीट अभ्यासा. यामध्ये कंपनीचे काम, भविष्यातील धोके आणि गोळा केलेल्या पैशांचा वापर कुठे होणार, याची संपूर्ण माहिती असते.
बाजारपेठेचा कल: ती कंपनी ज्या क्षेत्रात (इंडस्ट्री) काम करते, त्या क्षेत्राला भविष्यात किती मागणी आहे, याचा अंदाज घ्या.
स्पर्धकांची तुलना: बाजारात आधीपासून असलेल्या इतर कंपन्यांच्या तुलनेत या नवीन कंपनीकडे काय वेगळे वैशिष्ट्य आहे, हे तपासा.
शेअर्सची किंमत (व्हॅल्यूएशन): कंपनीने ठरवलेली शेअर्सची किंमत वाजवी आहे की खूप जास्त महाग आहे, याचा अंदाज घ्या. जास्त महागडे आयपीओ अनेकदा नुकसान करतात.
लॉक-इन पिरीयड: कंपनीचे मूळ मालक किंवा जुने मोठे गुंतवणूकदार आयपीओ आल्या आल्या लगेच आपले शेअर्स विकू शकत नाहीत, यासाठी एक ठराविक काळ ठरवला असतो. हा कालावधी नक्की किती आहे, हे जाणून घ्या.
अंडररायटर्सची प्रतिष्ठा: हा आयपीओ बाजारात आणण्यासाठी कोणत्या मोठ्या गुंतवणूक बँकांनी मदत केली आहे, त्यांच्या नावावरूनही आयपीओची विश्वासार्हता ठरते.
बाजारातील वातावरण: एकूणच शेअर बाजारात मंदीचे सावट असेल, तर नवीन आयपीओ चांगला असूनही सुरुवातीला कमी परतावा देऊ शकतो.
आयपीओ खरेदी करण्याची सोपी ऑनलाईन पद्धत
जर तुम्ही सर्व गोष्टी तपासून एखादा आयपीओ निवडला असेल, तर त्यात अर्ज करण्याची पद्धत खालीलप्रमाणे आहे:
डीमॅट खाते सुरू करा: आयपीओ खरेदी करण्यासाठी तुमच्याकडे एक चालू डीमॅट खाते असणे आवश्यक आहे. कोणत्याही मान्यताप्राप्त ब्रोकरकडे तुम्ही हे खाते ऑनलाईन उघडू शकता.
ॲप्लिकेशन सबमिट करा: तुमच्या मोबाईल बँकिंग ॲप किंवा ब्रोकरच्या ॲपवरून आयपीओ विभागात जा. तिथे तुम्हाला हव्या असलेल्या आयपीओवर क्लिक करून अर्ज करा.
योग्य प्रवर्ग निवडा: सर्वसामान्यांसाठी 'रिटेल' हा प्रवर्ग असतो, ज्यामध्ये तुम्ही जास्तीत जास्त 2 लाख रुपयांपर्यंत अर्ज करू शकता.
पैसे भरणे आणि अलॉटमेंट: अर्जाचे पैसे भरण्यासाठी नेट बँकिंगमधील 'एस्बा' (ASBA) किंवा यूपीआय (UPI) चा वापर केला जातो. आयपीओ बंद झाल्यावर जर मागणी जास्त असेल, तर लॉटरी पद्धतीने शेअर्सचे वाटप (अलॉटमेंट) केले जाते. जर शेअर्स मिळाले नाहीत, तर तुमचे अडकलेले पैसे तुमच्या बँक खात्यात परत जमा होतात.
लिस्टिंग आणि ट्रेडिंग: शेअर्स मिळाल्यानंतर ते तुमच्या डीमॅट खात्यात दिसू लागतात. कंपनी अधिकृतपणे बाजारात नोंदणीकृत (लिस्ट) झाल्यानंतर तुम्ही ते शेअर्स कधीही विकू शकता.
शेअर बाजारात गुंतवणूक करताना सर्व पैसे एकाच कंपनीत न लावता वेगवेगळ्या ठिकाणी विभागून लावणे कधीही शहाणपणाचे ठरते. योग्य माहिती आणि शिस्तीच्या जोरावर तुम्ही आयपीओच्या माध्यमातून चांगली कमाई करू शकता.
