• 07 Dec, 2022 09:50

What is farmer loan waiver?: शेतकरी कर्जमाफी म्हणजे काय, जाणून घ्या सविस्तर

What is farmer loan waiver?, Farm Loan, Farmer's in India, Crop Loan

Farmers Loan Waiver: अनेकदा शेती करण्यासाठी शेतकऱ्याला कर्ज घ्यावे लागते. नैसर्गिक आपत्तीमुळे (natural disaster) जर शेतकऱ्याच्या पिकाला काही नुकसान झाले तर शेतकरी कर्ज माफी योजनेचा लाभ घेऊ शकतो. शेतकरी कर्जमाफी ही शेतकऱ्यांच्या मदतीसाठी राज्यांनी जाहीर केलेल्या योजनांपैकी एक आहे.

Farmers Loan Waiver: भारतात 70 % लोकसंख्या शेती व्यवसायावर अवलंबून आहे. शेती ही 90% निसर्गावर अवलंबून आहे. शेतकऱ्याने कितीही मेहनत घेतली पण निसर्गाने जर साथ दिली नाही तर शेती पूर्ण उद्ध्वस्त होते. त्यामुळे शेतकऱ्याला पुढल्या वर्षी शेती करण्यासाठी कर्ज घ्यावे लागते. कर्ज घेऊन शेती केली आणि निसर्गाने साथ दिली नाही तर ते कर्ज शासनाकडून माफ केले जाते. कधी कधी तर शेतकरी आत्महत्येचा (suicide)मार्ग स्विकारतो. कर्ज माफी म्हणजे नक्की काय? आणि कोणकोणत्या माध्यमातून कर्ज माफ होऊ शकत, याविषयी अधिक माहितीसाठी हा लेख वाचा. 

शेतकरी कर्जमाफी म्हणजे काय? What is farmer loan waiver

अनेकदा शेती करण्यासाठी शेतकऱ्याला कर्ज घ्यावे लागते. नैसर्गिक आपत्तीमुळे जर शेतकऱ्याच्या पिकाला काही नुकसान झाले तर शेतकरी कर्ज माफी योजनेचा लाभ घेऊ शकतो. शेतकरी कर्जमाफी ही शेतकऱ्यांच्या मदतीसाठी राज्यांनी जाहीर केलेल्या योजणांपैकी एक आहे. जेव्हा पावसाळयात अतिवृष्टी  (rainy season)किंवा नैसर्गिक आपत्ती येते तेव्हा शेतकरी कर्जाची परतफेड करू शकत नाहीत. अशा परिस्थितीत ग्रामीण भागातील संकटे अनेकदा राज्यांना किंवा केंद्राला कर्जात कपात किंवा संपूर्ण माफी देण्यास प्रवृत्त करतात. केंद्र किंवा राज्य शेतकऱ्यांची जबाबदारी घेतात आणि बँकांची परतफेड (Repayment of banks) करतात. कर्जमाफी निवडक असतात. विशिष्ठ काही निवडक प्रकारच्या लोनवरच कर्जमाफी दिली जाते. 

शेतकरी कर्ज माफीची कारणे (Reasons for Farm Loan Waiver)

reasons-behind-farmers-loan-waiver-3.png
 

  • भारतातील 85% पेक्षा जास्त लहान आणि सीमांत शेतकऱ्यांकडे 1-2 हेक्टरपेक्षा कमी जमीन आहे आणि त्यांच्याकडे शेतीसाठी दुसरे इनपुट नाहीत.
  • भारतात पीक उत्पादन आणि उत्पादन हे मान्सूनवर जास्त अवलंबून असते.
  • पीक उत्पादन आणि उपभोग आणि दैनंदिन जीवनातील खर्च भागवण्यासाठी शेतकरी कुटुंबांसाठी क्रेडिट हे एक महत्त्वपूर्ण स्त्रोत आहे.
  • शेतकरी कर्ज घेऊन पिकांमध्ये मोठी गुंतवणूक करतात. पावसाअभावी किंवा बाजारातील अपुरी मागणी यामुळे पीक वाया गेल्यास शेतकरी कर्जाच्या विळख्यात अडकतात. त्यामुळे शेतकरी आत्महत्यांमध्ये वाढ झाली आहे.

शेतकरी कर्जमाफीशी संबंधित समस्या काय आहेत? What are the issues related to farmer loan waiver?

शेतकरी कर्जमाफीशी संबंधित समस्या पुढीलप्रमाणे, 

अपेक्षा वाढ (Increase expectations)

कर्जमाफी योजना क्रेडिट शिस्तीत अडचण आणतील कारण शेतकरी कर्जमाफी तात्पुरती उपाय म्हणून काम करू शकते. भविष्यात नैतिक धोका ठरू शकते.
याचे कारण असे की, ज्यांना त्यांचे कर्ज भरणे परवडणारे शेतकरी कर्जमाफीच्या अपेक्षेने ते भरू शकत नाहीत.

फ्री रायडरची समस्या (The free rider problem)

काही शेतकरी गरज नसतानाही पुढील कर्जमाफी योजनेच्या आशेने कर्ज घेऊ शकतात. ज्यांना कर्जाची खरी गरज आहे अशा शेतकऱ्यांवर याचा परिणाम होईल.

कर्जमाफीच्या औपचारिक प्रवेशात घट (A reduction in formal access to loan waivers)

 

कर्जमाफी योजनांची अंमलबजावणी आणि त्यानंतर बँकिंग उद्योगाचे नुकसान झाल्यानंतर, बँका शेती क्षेत्राला आणखी कर्ज देण्यास टाळाटाळ करतील.
यामुळे अनौपचारिक क्षेत्रातील कर्जदारांवर शेतकऱ्यांचे अवलंबित्व वाढते.

बँकिंग क्षेत्रावरील परिणाम (Implications for the Banking Sector)

आंतरराष्ट्रीय आर्थिक संबंधांवर भारतीय संशोधन परिषदेच्या अहवालात असे म्हटले आहे की 2008 च्या शेत-कर्ज माफीमुळे 2009-2010 आणि 2012-2013 दरम्यान व्यावसायिक बँकांच्या अनुत्पादित मालमत्तेत तीन पटीने वाढ झाली.

ठेवीदारांच्या हिताच्या विरुद्ध (Against the interests of depositors)

बँका ठेवीदारांकडून पैसे घेतात आणि कर्जदारांना वेगवेगळ्या करार आणि करारांतर्गत कर्ज देतात. त्यामुळे कर्जमाफीमुळे बँकेचे होणारे नुकसान प्रत्यक्ष किंवा अप्रत्यक्षपणे ठेवीदारांच्या हिताच्या विरोधात आहे. बँका ठेवीदारांच्या पैशाच्या संरक्षक असल्याने, त्यांना प्रामुख्याने ठेवीदारांच्या हितसंरक्षणासाठी मार्गदर्शन करणे आवश्यक आहे.

शेतकरी कर्जमाफीचा योजने व्यतिरिक्त दुसरा मार्ग (Other than the Scheme Of Farmer Loan Waiver)

 कर्जमाफीमुळे शेतकर्‍यांच्या मर्यादित वर्गाला अल्पकालीन दिलासा मिळू शकतो, शेतकर्‍यांना वास्तविक दुष्टचक्रातून बाहेर काढण्याची संधी कमी आहे. सिंचन क्षमता आणि कोल्ड स्टोरेज चेन तयार करणे, पीक विमा कव्हरेज वाढवणे, शेतीच्या पायाभूत सुविधांची उभारणी, तंत्रज्ञान-सक्षम उत्पादकता सुधारणे आणि बाजारपेठेसाठी क्षेत्र खुले करणे आणि खुला व्यापार यासारखे चिरस्थायी उपाय शेतकऱ्यांना दीर्घकाळ एक चांगला पर्याय म्हणून मदत करू शकतात.राज्यांनी कृषी क्षेत्रात दीर्घकाळ प्रलंबित सुधारणा तातडीने हाती घेतल्यास आणि त्याची प्रामाणिकपणे अंमलबजावणी केल्यास कृषी संकट आणि शेतकऱ्यांचे उत्पन्न अधिक चांगल्या प्रकारे दूर केले जाईल.